بعضى از بررسى كنندگان معاصر با اين كه معتقد به اسلام نيستند ، در آمارگيرىهاى خود به اين نتيجه رسيده‌اند كه سازنده ترين فرد تاريخ و نيرومندترين انسانى كه در تاريخ بشرى تغيير ايجاد كرد : « محمد بن عبد اللَّه ( ص ) » بوده است . با اين حال اين دگرگونى و تغيير شخصيتى كه در مردم آن دوران ايجاد شده بود ، مانند يك جبر طبيعى محض نبوده است كه انعطاف ذاتى آنان را به كلى خنثى نمايد . كارى كه پيامبر اسلام كرد ، اين بود كه بدبختى و پستى و سقوط قطعى را كه مردم آن دوران در آن غوطه ور بودند ، آشكار ساخته ، آنان را بزندگى وحشيانه رو به سقوط معترف ساخت . سپس با آن قدرت روحى و ملكوتى كه فوق آن تصور نمىشود ، راه مدنيّت و انسانيت و ارزشهاى اصيل را پيش پاى آنان بگسترانيد . پوچى عادات و تقاليد كورانه را براى آنان اثبات نمود و لحظه اى از تكاپو و تلاش فروگذارى نكرد ، نتيجه اى كه از اين همه پويندگىها و فداكارىها و انديشه‌ها با تأييد ربانى بدست آمد ، اين بود كه افكار و عقايد و روحيات مردم را براى حركت در مسير كمال واقعا هموار نمود بدون اين كه خلقت بنيادين غرايز حيوانى و اراده و اختيار و انديشهء آنان را دگرگون بسازد . لذا حركت آن مردم در مسير كمال و انتخاب مسير در سر دو يا چند راهى مستند به اختيارشان بود . اين حقيقت را خداوند متعال در آياتى متعدد از قرآن مجيد گوشزد فرموده است . از آن جمله : 1 - * ( إِنَّا هَدَيْناه السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَإِمَّا كَفُوراً ) * ( 1 ) . ( ما انسان را به راه كمال هدايت نموديم يا شكر گذار مىشود و آن راه را پيش مىگيرد و يا كفران مىورزد و از آن راه منحرف مىگردد ) . 2 - * ( لا إِكْراه فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ ) * ( 2 ) . ( اكراهى در دين نيست ، راه رشد و گمراهى آشكار شده است ) . 3 - * ( فَذَكِّرْ إِنَّما أَنْتَ مُذَكِّرٌ لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ ) * ( 3 ) .

--> ( 1 ) الدهر آيهء 3 . ( 2 ) البقرة آيهء 256 . ( 3 ) الغاشية آيهء 22 .